Boeien, binden, benutten

De SP verbergt zwakke argumenten achter slogans en acties.

Thomas Cool / Thomas Colignatus
19 april 2013
 

In de NRC 2005 stond deze passage: 

"Tijdens de verplichte 'oktoberscholing' voor afdelingsvoorzitters en bestuursleden, een begrip binnen de SP, heeft Marijnissen ook de leiding. Van Unen: ,,Ja, dat is wel een dagje indoctrinatie van Jan hoor. Hij vraagt je waarom je lid bent geworden. Dan moet je goed weten wat je zegt. Want hij vraagt door. En je leert ook het idee van boeien, binden, benutten.'' Nieuw lid Akkermans: ,,Nooit van gehoord! Wat is dat?'' Van Unen: ,,Dat mag jij nog niet weten!'' (Akkermans kijkt verbaasd). ,,Nee hoor, dat is een grapje. Boeien, binden, benutten. Dat is wat je met nieuwe leden moet doen.'' (Zie ook de SP website.)
Mijn stelling is dat de SP teveel bezig is met boeien, binden, benutten en te weinig met luisteren, studeren, argumenten uitwisselen.

De maatschappij verkeert in crisis, allerlei problemen moeten worden opgelost, en we raken van de regen in de drup wanneer een partij niet naar argumenten luistert maar vooral de aanhang wil vergroten. [voetnoot] In mijn analyse heeft de SP zwakke inhoudelijke argumenten en ontloopt men de discussie met slogans en acties. De SP is een stoorzender en niet een partij die constructief bijdraagt tot een oplossing.

2005: Hoe dan, Jan?

In 2005 besprak ik het boek ‘Hoe dan, Jan?’ (zie FrontaalNaakt). Veel blijft er niet van over. Wanneer het SP-programma in zijn geheel zou worden uitgevoerd dan zou de economie instorten. Belangrijke onderdelen van het SP-programma zijn dermate onrealistisch dat het CPB ze niet meeneemt in de doorrekening van het verkiezingsprogramma. Denk bijvoorbeeld aan het 72% belastingtarief. Volgens gangbare inzichten in de economische wetenschap gaat dat niet werken. Ik ben het met goede argumenten niet geheel eens met die gangbare inzichten maar ik zie geen SP-econoom die het daarover weer met mij eens is. Goede argumenten heb ik ze m.a.w. niet zien gebruiken.

Mijn eindkritiek luidde: de SP maakt goede sier met wat is doorgerekend maar verzwijgt dat niet alles is doorgerekend. 

Voelde de SP zich aangesproken en deed men een poging de argumentatie te verbeteren ? Ik heb het niet gezien.

2007: Crisis

De economische crisis sinds 2007 bevestigt andermaal het ongelijk van de SP. 
  • De SP wijt de crisis aan speculatie, die aan banden gelegd had moeten worden, en voert verder een nationalistische koers, alsof Nederland vanachter de dijken over voldoende middelen beschikt om die internationale speculatie aan banden te leggen. De muis zegt de olifant de wacht aan. 
  • SP-kamerlid Arnold Merkies wil nu de 3% norm verlaten, maar verzwijgt dat dit andere landen een vrijbrief geeft om torenhoge schulden op te bouwen waardoor we juist in de problemen kwamen (ze hadden geen buffer). Kan de SP wel logisch denken ?

Prioriteiten

Om te begrijpen waarom de SP kritiek ontloopt is aangehaald citaat over boeien, binden, benutten onthullend. Je ziet het voor je: De SP activisten zwerven uit over het land, melden zich aan bij allerlei organisaties of zetten die zelf op, en ontwikkelen initiatieven waarmee ze de aandacht van allerlei nieuwe mensen kunnen trekken. Sommige mensen raken geboeid door wat er allemaal gebeurt waar het eerst maar een dooie boel was. Aan deze nieuwe contacten besteedt de SP extra aandacht. Stimuleren, eigen initiatief belonen, een beetje verantwoordelijkheid geven, bevorderen van de kokervisie. Een deel van die nieuwe contacten raakt aan de SP gebonden. Zij worden overtuigde leden met hart voor de zaak. Vervolgens worden zij benut. Wanneer er een actie is worden ze opgetrommeld. Het mooist is wanneer deze nieuwe activisten ook onderricht krijgen in de kernregel boeien, binden, benutten. Terwijl ze niet beseffen dat ze zelf zo zijn ingelijfd, gaan ze die methode nu gebruiken om nieuwe recruten te vinden.

Of het werkelijk zo gaat valt moeilijk te bewijzen. Een voorbeeld uit eigen ervaring is de beweging XminY, maar wat zegt een voorbeeld ? XminY is ooit opgezet vanuit een oproep vanuit de Wereldraad van Kerken, maar zien we de coördinatie daar vervuld door beroepsactivisten vroeger Hans van Heijningen (SP partijsecretaris) en daarna Tuur Elzinga (SP senator). Mogelijk zijn zij naast hun socialistische inspiratie ook religieus bevlogen maar even goed zijn ze druk bezig met boeien, binden, benutten

De methode komt veel voor. Grote bedrijven recruteren graag de studenten met de hoogste cijfers om die in de bedrijfscultuur te vormen. De cruciale vraag is hoever je mag gaan bij het inspelen op menselijke zwakheden en bij het misbruiken van goed vertrouwen. In extreme gevallen zien we zelfs loverboys en jihadisten de methode gebruiken om slachtoffers te maken. Sowieso is het aan te raden dat het onderwijs meer aandacht besteedt aan de geestelijke weerbaarheid.

Spin in het web

Naast de recruten heb je ook de spin in het web die de lijntjes aanhaalt. Uit de Eerste Kamer weten we hoe Elco Brinkman tientalle commissariaten heeft en zo veel invloed kan uitoefenen. In 1975 schreven Helmers e.a. het boek Graven naar macht, waarin ze probeerden te achterhalen hoe de paden van de economische macht liepen. Het effect bestaat ook voor tamelijk onbekenden. Uit de studie van infectieziekten zoals mazelen en verschijnselen zoals mode en hype is bekend hoe een enkel persoon door zijn contacten grote gevolgen kan hebben. Malcolm Gladwell schreef er het boek The tipping point over. Op Joop.nl heeft Francisco van Jole beschreven hoe de rellen in Haren werden bevorderd door een paar aanjagers op internet en Facebook: De Project X kaper die vrijuit ging". Ikzelf vind dat dit ook aan de hand is bij Tilburgs econoom en activist Lou Keune en zijn misleidende ‘Platform duurzame en solidaire economie’.

Het is belangrijk dat iedereen zich van zulke processen bewust is. Op de man te spelen, nee, dat is onjuist en dus niet de bedoeling. Het is wel van belang het mechanisme te onderkennen om daar zo nodig krachtig weerwoord aan te bieden.

Kritiek om zieltjes te winnen en niet om problemen op te lossen

In de media zijn Jan Marijnissen, Emile Roemer, Ronald van Raak, Tiny Kox, Harry van Bommel, e.a. aardig aanwezig. De PvdA-ers staan niet te trappelen om hun impopulaire kronkels uit te leggen, en de SP bevindt zich in een walhalla waarin het o zo gemakkelijk is geworden om met een redelijk klinkend schijnargument het hele kabinet belachelijk te maken. Inderdaad, het kabinet is belachelijk, om dat te zien heb je de SP niet nodig, maar de activisten presenteren zich graag als het ‘redelijk alternatief op links’, en bij gebrek aan een opstand onder de inmiddels flink uitgedunde leden van de PvdA gunnen de redacties hen alle ruimte. Op deze manier verliest het debat aan inhoud en gaan de sluizen open naar retoriek en manipulatie.

Aanwezigheid en activisme van de SP nemen toe want het is een rijke partij geworden. Ook in andere partijen geven gekozen functionarissen een bijdrage aan hun partij voor de verkiezingskas, bij de SP bestaat er een forse ‘afdrachtregeling’. Mij is altijd onduidelijk gebleven of men door de aftrekbaarheid van ‘giften’ en door het lagere ‘resterende inkomen’ toegang krijgt op voorzieningen zoals huursubsidie. Hopelijk kan daar helderheid over komen, want zoiets zou natuurlijk niet juist zijn. Juister zou het zijn zulke afdracht überhaupt te vervolgen, want wat hier ‘vrijwillig’ wordt genoemd kan in politieke zin niet als zodanig gezien worden.

Mijn kritiek is inhoudelijk

Jan Marijnissen verzet zich tegen verdachtmakingen: 
"Zo werd mijn partij in de begintijd aan de lopende band geconfronteerd met adjectieven die ons een plaats moesten geven, niet zelden met het doel ons af te serveren." (NRC 9 mei 2012) 
Ik uit geen verdachtmaking maar vraag Marijnissen om een antwoord op eerdere kritiek t.a.v. "Hoe dan, Jan?" en actuele kritiek t.a.v. het ontbreken van een goede analyse t.a.v. de economische crisis. 

Waarom protesteert de SP niet tegen de censuur van de wetenschap door de directie van het CPB ? Natuurlijk, wanneer je meer respect en aandacht hebt voor aktie dan voor wetenschap, dan wil je wel iets over het hoofd zien. Maar zou de SP werkelijk nooit van het protest gehoord hebben ?
 
 

============================================

Voetnoot 26 april 2013

Een SP-lid schrijft me: "Ik denk dat je in het eerste stuk de SP toch te kort doet. In de zin van: "de SP doet alles vooral om haar aanhang te vergroten" in plaats van "vanwege betrokkenheid bij de dagelijkse problemen van zeer veel mensen". Je kunt gelijk hebben dat de analyses van de SP soms te makkelijk zijn, maar wat mij altijd bij de partij betrokken houdt is/zijn de momenten waar de partij er in slaagt mensen actief te krijgen voor hun eigen levensomstandigheden. Daardoor zijn er veel mensen die vinden dat de SP hun problemen serieus neemt. Natuurlijk zijn er ook problemen die je niet serieus hoeft te nemen, en maken we daarin ook foute keuzes."

Mijn antwoord: We kunnen een onderscheid maken tussen 'oprechte betrokkenheid' en 'democratisch legitiem en zelfs noodzakelijk actief zijn voor de eigen rechten', zoals ook Barack Obama een welzijnswerker was, enerzijds, en anderzijds het ideologisch gemotiveerde 'boeien, binden, benutten' dat naar mijn ervaring de bestaansreden en ruggegraat van de SP vormt. Want, nogmaals, wanneer je je opstelt vanuit oprechte betrokkenheid dan luister je ook naar argumenten, en komt ook de wetenschappelijk verantwoorde kritiek in discussie, wat bij de SP echter niet het geval is. Dus het kan heel goed zijn dat er hier en daar, en vooral lokaal, fatsoenlijke SP-ers zijn, maar het plaatje als geheel klopt niet.

In de periode 1964-1972 spraken de activisten over ‘kommunistische eenheid’ maar het was vooral klein-sectarisch intern gedoe met financiering uit China, als we wikipedia een beetje mogen geloven. In 1972 werd een herstart gemaakt als ‘socialistiese partij’. 

Wikipedia: “Wel werden Mao's geschriften, samen met die van Stalin, tot juni 1977 als scholingsmateriaal te koop aangeboden in het partijblad De Tribune. De aan Mao's Rode Boekje ontleende leus 'Durf te strijden, durf te winnen!' werd in 1980 van de voorpagina verwijderd. Officieel heeft de SP nooit afstand genomen van het maoïsme.” 

Wanneer Richard Nixon de hand schudt met Mao, en inmiddels de hele wereld zaken doet met China, dan is dit misschien zelfs iets om trots op te zijn ? 

In 1974 kwam de SP met 3 zetels in de gemeenteraad van Oss. Waarom Oss ? In 2011 kwam de speelfilm “De bende van Oss” uit over, inderdaad, de bende van Oss uit de jaren voor de tweede wereldoorlog. De crisisjaren leidden tot miserabele arbeidsomstandigheden en misbruik van arbeiders door de locale fabrieken. Verzet tegen misbruik kan ook ondergronds gaan in criminaliteit. Bij de discussie over deze film werd ook gewag gemaakt dat de SP gezien kan worden als de politieke vertakking op deze bende. 

In 1994 kwamen Jan Marijnissen en Remi Poppe in de Tweede Kamer. In 2006-2010 had de SP zelfs 25 zetels, en hoewel men er nu 15 heeft geven de peilingen SP en PvdA beide nu rond 23 zetels. 

Over de jaren van salonfähig worden is Marijnissen opgeschoven van de Maoïstische werkkampen naar een soort jaren-50-stijl sociaal-democratie. Een soort, want terwijl die oude PvdA naar Europa keek, houdt de SP zijn socialisme graag nationaal. Daar valt veel voor te zeggen. Diederik Samsom wil nu ook proberen de sociale zekerheid in Europa te regelen, maar wanneer het in Nederland al niet lukt is het onbegrijpelijk dat hij denkt dat het in Europa wel zal lukken. Zoals gezegd is dit kabinet belachelijk, en ontpopt Samsom zich ook als een verdwaalde activist, maar dan van Greenpeace-huize. Maar goed, het falen van de PvdA wil niet zeggen dat dan de SP gelijk heeft.

De SP is niet echt geïnteresseerd in argumenten. Men ziet zichzelf in een soort discussieveld waarin posities zijn uit te dragen, niet om argumenten uit te wisselen, maar om te boeien, binden, benutten. Wanneer mensen met drogredeneringen zijn te boeien, tot kokervisie zijn te brengen, en daarna kunnen worden ingezet voor ‘de stijd’, dan is het voorzitter Jan Marijnissen en zijn coterie van ja-knikkers blijkbaar allang best.

Merk op: terwijl de SP opschoof, schoof ook de PvdA op, van een jaren-50-stijl sociaal-democratie naar een PvdA in verwarring, want de PvdA-economen begonnen de neoliberale economische gedachten van Reagan en Thatcher te omarmen. Zie mijn boek Democratie & Staathuishoudkunde eventueel Bomhoff over Thatcher en mijn commentaar. Wim Kok en Ad Melkert onderschreven de loonmatiging, en Rick van der Ploeg klaagde dat hij zo vreselijk verscheurd werd doordat hij zo graag links wilde zijn maar als econoom moest pleiten voor een hard beleid. Het moge niet verbazen dat ik uit de PvdA stapte. Later zagen we Pim Fortuyn, economische crisis, de wereld een gekkenhuis, en wellicht wint Anouk het songfestival, zodat het allemaal nog enige zin heeft. Een punt is: wanneer Marijnissen eens goed in de spiegel had gekeken en had ingezien dat hij geen linkse scheurmaker moest zijn, lid was geworden van de PvdA-afdeling Oss, en had beijverd voor het behoud van interne discussie en degelijkheid, dan was de verloedering wellicht niet zo ver doorgegaan, en waren de werklozen en de armen in Nederland er veel beter aan toegeweest. Maar Marijnissen geeft minder om die werklozen en armen en blijkbaar meer om zijn spiegelbeeld.

Wat hier de bedoeling is, is de manipulatie van boeien, binden, benutten aan de kaak stellen, en betrokkenen ter verantwoording te roepen. Ik heb de SP heel precies tegenargumenten gegeven waar zij niet op in gaan. Zolang zij dat niet doen zijn ze er blijkbaar alleen op uit zieltjes te winnen. Ik neem aan dat de SP ook interne en veelbezochte cursussen ‘kritisch denken’ heeft. Laat men deze kritiek eens goed bespreken en er een mooi nieuw boek "Hoe dan, Jan; herzien" aan wijden.

Waarom til ik hier zo zwaar aan ? Nou, wanneer je fundamenteel geen respect voor de wetenschap hebt, dan zie je ook niet dat juist hier ook een belangrijk element van de oplossing in gezocht kan worden.

PM 1. Ik kwam nog deze site tegen: SP Transparant. Deze kritikus van de SP heeft klaarblijkelijk nog niet ontdekt dat de SP niets zegt over de censuur van de wetenschap door de directie van het CPB.

PM 2. Op dit weblog is blijkbaar een brochure te downloaden "Ontwaak...!" door Sjaak van der Velden, historicus.

PM 3. Hier is het wetenschappelijk bureau van de SP. Het verschilt natuurlijk niet van dergelijke bureau's van de andere politieke partijen, die ook zwijgen over de censuur van de wetenschap door de directie van het CPB sinds 1990. 

PM 4. Hoogleraar economie Arjo Klamer zou economisch adviseur van de SP zijn. Helaas zwijgt hij over de censuur van de wetenschap door de directie van het CPB, zie mijn opmerking hier of ook hier. Sommige zaken begrijpt hij blijkbaar nog niet. Zie mijn opmerkingen in 2013 in relatie tot Jos de Beus en in relatie tot het Platform DSE.