Badwater bedreigt Van Elswijk

 

 

In Trouw van 13 april stond een interview met Piet van Elswijk, en Arie de Goederen reageerde op 10 mei. Van Elswijk ziet de werkloosheid veroorzaakt door een verkeerde lastenverdeling tussen kapitaal en arbeid, en stelt voor de belastingheffing dan te verschuiven van de lonen naar de winst. De Goederen ziet de oorzaak in de verkeerde lastenverdeling tussen hoge en lage inkomens, en stelt een hoge belastingvrije voet voor. De Goederen heeft de goede analyse. Maar op minstens één punt scoort Van Elswijk: je kunt de werkloosheid zo aanpakken dat de overheid niets hoeft vóór te financieren.

 

Al vanaf 1972 worstelt de wereld met een structurele en massale werkloosheid. Zolang de oorzaak daarvan niet gevonden was, zagen we twee reacties. De eerste reactie is die van de overheden. Overheden moeten beleid voeren. Dat hebben ze dus gedaan, vaak ook wisselend met de mode van de dag. De tweede reactie was van de creatieve geesten, die ijverig op zoek gingen naar de verklaring. De wonderlijkste verklaringen zijn er gegeven, en sommige daarvan slaagden erin de mode van de dag te worden. Mensen vergeten vaak welke dwalingen ze hebben gevolgd, maar als stille getuigen resteren er de hoge staatsschulden.

De verklaring voor genoemde structurele en massale werkloosheid is in 1989-90 gevonden. Westerse landen hebben verzuimd om het bestaansminimum voor werkenden vrij te houden van lasten. Terwijl het bestaansminimum door sociale processen meegroeit met de algemene welvaart - het bestaansminimum in 1996 is veel hoger dan dat in 1950 - wordt de heffingvrije voet alleen aangepast voor de inflatie - de voet in 1996 staat op het reële niveau van 1950. Daardoor stijgen de bruto inkomensvereisten aan de onderkant van het loongebouw ver uit boven de arbeidsproductiviteit. Door de differentiële indexatie van voet en bestaansminimum bestaat er een sluipend en weinig in het oog springend proces van toenemende werkloosheid. Dit proces zal ook doorgaan wanneer het niet ongedaan wordt gemaakt.

Overheidsbeleid dat niet gebaseerd is op de goede analyse versterkt de werkloosheid natuurlijk. In de jaren zeventig werden de overheidsuitgaven omhoog gestuwd, maar dit leidde tot hoge inflatie. De inflatiebestrijding leidde tot een hoge rente, en nu nog hoge reële rente, met nadelig gevolgen voor de investeringen en groei. In America accepteerde men meer armoede, maar ook dat heeft zijn nadelen t.a.v. de algemene menswaardigheid, in het opleidingspeil, de criminaliteit, besmettelijke ziektes, en dergelijke. In Nederland was de WAO lange tijd populair om de werkloosheid in op te vangen, maar dat gaf later weer problemen. Kortom, de beleidsmodes hebben het probleem verergerd - en dat zie je ook beter wanneer je de goede analyse hebt.

De huidige beleidsmode is die van ‘globalisering’ en ‘technologische concurrentie’. Beide zouden ons ertoe dwingen de sociale voorzieningen af te bouwen. Het voorbeeld dat Amerika geeft is dan onprettig, maar zou ook het minst slechtste zijn. Echter, de feiten zijn omgekeerd. Technologie en handel hebben onze rijkdom vergroot en de werkloosheid juist verminderd. Dankzij technologie en goedkope halffabrikaten kan iemand met twee linker handen nog steeds productie maken. Onafhankelijke economen die niet gebonden zijn aan de officiële beleidsvisies van de ministeries hebben regelmatig gemeld dat er geen sprake is van ‘globalisering’ maar vooral van regionalisering. Dit proces is trouwens al bekend sinds het ontstaan van de EG, en is dus ook niet nieuw. Dat beleidsministeries toch op die vermeende oorzaken hameren heeft een andere oorzaak: (a) wijze beleidsmakers moeten nu eenmaal een verklaring voor de werkloosheid hebben, (b) en die verklaring moet plausibel klinken en respectabel zijn. De kreet ‘globalisering’ voldoet aan beide criteria. Meer valt er van het voorliggende bewijsmateriaal niet te maken.

De creativiteit houdt niet op buiten de ministeries. Recentelijk deden Piet van Elswijk en Arie de Goederen van zich spreken. Er zijn enkele overeenkomsten en verschillen met mijn analyse. Voor het overzicht heb ik deze in een tabel ondergebracht (zie elders).

De Goederen en Cool schreven samen in Trouw van 3 mei, en we zijn het eens over de bovenstaande hoofdlijn dat het probleem wordt veroorzaakt door de heffingvrije voet. We verschillen echter op het punt hoe nu verder te handelen. De Goederen heeft met veel vernuft een concreet voorstel uitgewerkt, en berekent dat de overheid 10 miljard gulden moet ‘voorfinancieren’ voordat dit met winst wordt terugverdiend. Cool presenteert vooralsnog een analyse, en wil zoals een econometrist betaamt een CPB-model gebruiken om een concreet plan uit te werken. Cool zegt dat het niet nodig is om voor te financieren, en dat er no cure no pay constructies zijn. Immers, de uitkeringen zijn al betaald, en het gaat er dan om die geldstroom op verstandige wijze aan te wenden. In Trouw van 10 augustus 1991 gaf Cool het voorbeeld van een voucher: een werkloze kan een werkgever aanbieden dat een deel van de uitkering als subsidie gebruikt mag worden. Dit aanbod zal vooral werken wanneer beide partijen weten dat die subsidie duurzaam is. In een groeipad kan de subsidie immers wegvallen tegen de geleidelijke verhoging van de voet. Er zijn nog veel meer voorbeelden.

Ik ben het niet geheel eens met de bespreking door De Goederen van het plan van Van Elswijk. Piet van Elswijk stelt voor de sociale premies af te schaffen, en te vervangen door een heffing op de toegevoegde waarde. Bovendien krijgt een bedrijf een bonus van 1000 gulden per werknemer, omdat men zogezegd een WW uitkering uitspaart. Feitelijk verschuift de belasting van arbeid naar kapitaal, en klaarblijkelijk ziet Van Elswijk de werkloosheid veroorzaakt door een wanverhouding tussen arbeid en kapitaal. Samen met De Goederen deel ik die analyse dus niet. Echter, het voordeel van het Plan van Van Elswijk is wel, dat er geen voorfinanciering nodig is. Het zou jammer zijn wanneer die gedachte weggegooid wordt, als het spreekwoordelijke kind met het badwater.

 
  BTW Voet
Terugverdienen   De Goederen
No cure no pay Van Elswijk Cool
 

Ik acht het voorstel van Van Elswijk gemaltraiteerd door de instanties van SER en CPB. Men stelt daar bijv. dat het onderscheid tussen netto en bruto toegevoegde waarde voor problemen zou zorgen, en dat de heffing "in hoge mate fraudegevoelig" zal zijn. Echter, er is een BTW grondslag die te gebruiken is, en ik heb nog geen voorstel van SER en CPB gehoord om de BTW af te schaffen. Vervolgens zou je de kapitaalvlucht kunnen tegengaan door de vennootschapsbelasting af te schaffen. Bij een BTW van 35% wordt de winst dan niet overbelast, althans in vergelijking met andere landen en de huidige situatie. Wat heel belangrijk is: langs de lijnen door Van Elswijk gedacht bestaat er dus een no cure no pay aanpak waarmee je de werkloosheid met een heel groot percentage kunt reduceren. Dat partijen dit al jaren onvoldoende aandacht geven, is hemelschreiend. Anderzijds kan ik mij niet volledig achter Van Elswijk’s voorstel plaatsen, en wel omdat het overbodig is omdat er een betere analyse bestaat.

Mijn hoop is juist dat zowel Van Elswijk als De Goederen zich achter de prachtige analyse van Cool plaatsen. Wie zou dat niet doen, zeker met dit mooie tabelletje hierbij ?

 

16 mei 1996
Thomas Cool
Http://www.can.nl/~cool

(Helaas niet geplaatst.)