Verlaging BTW: 
doe dat nou niet !

  
Jan Pen, Parool, 5 juni 1992
  

Het komt zelden voor dat ik de regering in het openbaar toeroep: "doe dat nou niet !" De neiging om anderen te kapittelen is wel aanwezig, maar ik houd me meestal in. De ministers doen hun best, en dat kun beleid er anders uitziet dan ik zou willen, komt omdat ze er andere doelstellingen op nahouden. 

Ik ben voor verkleining van de inkomensverschillen en zij niet - moeten zij weten. Ik ben voor volledige werkgelegenheid en zij zijn voor een vrije loonvorming - die twee gaan niet goed samen. Ik vind het milieu belangrijker dan de uitbreiding van Schiphol en zij niet. Vooral Andriessen, die zich meer en meer ontpopt als een harde zaakwaarnemer van industrie en handel, dient heel andere belangen dan ik zou willen - ik zou nog graag wat van het milieu willen redden ten bate van het nageslacht, maar dat nageslacht kan hem blijkbaar weinig schelen. Dat valt me van hem tegen, maar wie ben ik om hem ter verantwoording te roepen ? 

Mijn tegenzin om de regering een les te lezen wordt versterkt doordat dit al in overvloedige mate gebeurt - zo iemand als Jan Tromp in de Volkskrant gebruikt iedere werkdag zijn niet geringe schrijftalent om alle ministers telkens opnieuw af te branden. Dit is geen journalistiek meer, het is pyromanie. 

Maar nu heeft de regering een plan dat me zo dwaas voorkomt dat ik het hardop wil zeggen. Ze willen de btw verlagen. Op het eerste gezicht een onschuldig voornemen, want ach, als de omzetbelasting naar beneden gaat worden de prijzen misschien wat lager. Dat heet inflatiebestrijding. Het stemt de vakbeweging misschien wat vriendelijker, en dat maakt de looneisen wat kleiner. Het gaat ook niet eens over veel geld. Ruim anderhalf miljard, dat lijkt een boel, maar het blijft een beperkte operatie. Dus waarom nu opeens de regering de les lezen ? 

Welnu, het plan is ongerijmd. Dat blijkt al dadelijk uit het feit, dat er voordurend bezuinigd moet worden en die bezuinigingen doen pijn. Ook zonder het prijsgeven van btw-opbrengsten heeft het kabinet de grootste moeite om de volgende begroting rond te krijgen. Het tegenhouden van de salariseisen in de gezondheidszorg en in het onderwijs wordt min of meer bespottelijk als tegelijkertijd zomaar honderden miljoenen worden weggegeven. 

Ook het snijden in de culturele uitgaven valt niet met de btw-verlaging te rijmen. En dat fiscale kadootje is echt nergens goed voor. Toen het plan werd opgevat hoorde je zeggen dat de tariefsverlaging nodig was om bij de Duitsers in de pas te komen - maar die hebben nu juist hun tarieven verhoogd, omdat de kosten van de ex-DDR tegenvallen. Niemand klaagt bij ons echt over de btw, wat die is in de prijzen ingecalculeerd - de hele druk is allang afgewenteld. De mensen zijn er aan gewend. Maar veranderingen in de tarieven geven een hoop overlast, speciaal bij de bedrijven die het veranderde tarief in hun administratie moeten verwerken. 

Het argument dat de inflatie door de btw-verlaging wordt afgedempt is volgens mij ook een argument van niks - de producenten en de winkeliers zullen de verlaging als het even kan in eigen zak steken. Iemand als Andriessen zal stellig denken: mooi zo, dat vergroot de rentabiliteit. Oké, laat hij dat dan zeggen. Ik verdenk sommige ministers ervan dat ze de btw-verlaging op touw zetten om de winsten te verruimen, wat op zichzelf geen schande is. Het is wel schandelijk dat ze het niet hardop durven te zeggen. Opnieuw geldt: van Andriessen, die ik nog gekend heb als een aardige oprechte jongeman, valt me dat tegen. Van Kok snap ik het niet, maar hij is toch al een moeilijk te begrijpen functionaris.  

De hoofdzaak is echter anders. Ze zeggen dat er in Nederland te veel belasting wordt geheven en dat vind ik ook. De druk op de arbeid is te hoog, vooral aan de onderkant van het loongebouw. De werkgever moet te veel betalen en de werknemer krijgt te weinig in handen. Dat kost banen. Die zogeheten wig kan in technisch opzicht heel makkelijk worden verkleind: verhoog de belastingvrije voet. Eigenlijk zou deze opgetrokken moeten worden tot het niveau van de bijstand. Dat kost de schatkist weliswaar veel geld, maar het verlies aan belastingopbrengsten kan ten dele worden goedgemaakt door de eerste schijf van de loon- en inkomstenbelsting wat korte te maken. Dit klinkt ingewikkeld, maar het is belasting-technisch een heel simpele ingreep, die voorkomt dat de hoge inkomens te veel van de belastingverlaging profiteren. 

De operatie heeft het bijkomende voordeel, dat een boel belastingplichtigen uit de belastingadministratie kunnen verdwijnen. Als er nu ergens in Nederland bezuinigd kan worden op het overheidsapparaat dan is het bij de belastingdienst, die van mass's mensen geld moet weghalen dat ze eerst door een ander publieke orgaan, sociale dienst, bedrijfsvereniging is toegestopt. Dit rondpompen van geld is een van de euvelen van de verzorgingsstaat, en het kan een beetje, of een boel, worden ingeperkt door de belastingvrije voet te verhogen. Maar nee hoor, we zoeken het in een verlaging van de omzetbelasting, waar geen zinnig mens om vraagt. 

Het verbaast mij, dat dit alternatief van de verhoging van de belastingvrije voet zo weinig in discussie wordt gebracht. Alleen D66 komt er mee, en verder een aantal verspreide economen: Hugo Keuzenkamp (van de Katholieke Universiteit Brabant) in Intermediair, Thomas Cool (econometrist bij het CPB, maar daar ontslagen) in de Volkskrant.  

Waarom publiceert het CPB niet eens een snelle studie over de voordelen van dit alternatieve plan? Is het waar wat  sommigen zeggen, dat een dergelijke publikatie door het CPB niet naar buiten komt omdat de regering zoiets tegenhoudt ? 

We hebben dat al eens eerder meegemaakt: toen er in de eerste helft van de jaren tachtig onderbesteding in Nederland heerste, mocht het Planbureau dat niet hardop zeggen. De diagnose werd tegengehouden door Rutten. Hij was toen secretaris-generaal van Economische Zaken en tegelijk een soort van hoogleraar. 

Ik neem het hem nog altijd kwalijk: iemand die zich professor noemt maar de waarheid onderdrukt via zijn ambtelijke macht. Ik hoop dat het nu anders ligt en ik geloof het eigenlijk ook wel. Rutten is weg en de huidige directeur van het Planbureau is niet iemand die zich in intellectueel opzicht de wet laat voorschrijven.  

Maar los van deze meer subtiele kant van de zaak, die te maken heeft met de wetenschappelijke vrijheid van ambtenaren: de voorgenomen btw-verlaging is zinloos, terwijl er fiscale hervormingen zijn te bedenken die goed zijn voor het land. Zou de Tweede Kamer eens even willen opletten ? 

  

  


Commentaar Cool 25 februari 1998: Een voortreffelijk stukje, en Nerland mag Pen weer danken. (1) Het kost niet 'veel geld' en kan zelfs gratis, als gevolg van het belastingvacuum. (2) De breidel en het ontslag zijn te onderzoeken, en het is niet voldoende een geloof uit te spreken. (3) Aldus, Pen snapt het nog niet, is een van de hoofdrolspeler in de vertrouwenscrisis