Een duivels dilemma

 
Willem Breedveld, Trouw 15 mei 1996

 

 

De PvdA-oudgedienden Wim Meijer en Marcel van Dam hebben groot gelijk: het is knap ongezond dat in onze samenleving een relatief groot aantal inactieven de financiële lasten van hun al dan niet gedwongen thuisblijven afwentelt op een te klein aantal werkenden. Nota bene terwijl er voor de vervulling van een aantal hoogst noodzakelijke werkzaamheden vaak geen hond te krijgen is. Denk aan de tekorten in de gezondheids- en bejaardenzorg. Denk ook aan de jarenlange, grotendeels vergeefse pogingen van de gemeente Amsterdam mensen te interesseren voor een betrekking als tramconducteur, of aan de inspanningen die tuinders zich jaarlijks moeten getroosten om de asperges tijdig gestoken te krijgen.

Maar, luidt telkens weer de onvermijdelijke vervolgvraag: wat dan wel ? Zou het, om iets te noemen, helpen in het voetspoor van het CDA en de VVD en inmiddels ook in het voetspoor va minister Wijers van D66 het minimumloon af te schaffen en een streep te zetten onder de algemeen-verbind-verklaring van de CAO's ? De oud Nieuw-Linkser Wim Meijer dacht van wel en afgelopen maandag konden we hem met verve horen vertellen hoe voor veel werkgevers de hoogte van het minimumloon een vaak onoverkomelijke barrière is mensen in dienst te nemen. Meijer, zo bleek, putte zijn wijsheid uit de onderhandelingen over
de tuinbouw-CAO, waarmee hij als topman van de Rabo-bank veel te maken heeft gehad. Vermoedelijk heeft Wim Meijer gelijk. Zoals ook het CDA, de VVD en de helft van D66 het gelijk aan hun kant hebben: er zouden misschien heel wat meer banen beschikbaar komen wanneer het minimumloon zou worden verlaagd, of zelfs in zijn geheel zou worden afgeschaft.

Maar evenzeer heeft Wim Kok gelijk, die maandagavond Meijer van repliek diende. De premier wees er op dat het toch ook Meijer zal zijn opgevallen dat slechts weinig werkgevers in dit land daadwerkelijk het minimumloon betalen. Meestal zitten de laagste CAO-lonen er iets boven. Kok zou er aan hebben kunnen toevoegen: kijk maar naar de gemeente Amsterdam, of naar de aspergetelers. Die bieden een baan aan op minimumniveau, waar vervolgens niemand op reageert.

Inderdaad, dat is de andere kant van het verhaal: je kunt het minimumloon wel verlagen of zelfs helemaal afschaffen, maar hoe krijg je vervolgens de mensen zo gek om voor dat bedrag de deur uit te gaan ? Niet dus. Het is nu eenmaal zo dat het voor mensen pas aantrekkelijk wordt om te gaan werken als het verschil met hun uitkering tenminste dertig procent bedraagt, zoals de oud minister van sociale zaken, Bert de Vries, een en ander maal heeft betoogd. Tenzij men bereid is in geval van 
werkweigering met forse strafkortingen te werken. Maar die oplossing heb ik De Vries nooit horen bepleiten: het lukt toch niet, meende hij, want iemand die echt niet wil heeft altijd wel een smoes paraat.

Het is vanwege dit soort overwegingen dat pleidooien voor afschaffing of verlaging van het minimumloon tot dusverre altijd zijn gesneuveld. Wim Kok wilde er afgelopen maandag ook niet aan. Sterker nog, hij zag in het hernieuwde pleidooi voor afschaffing of verlaging een verkapte poging om het sociale minimum te verlagen. Want dat is ook een mogelijkheid: als je geen kans ziet een individuele werkweigerige effectief te korten op zijn uitkering, dan kun je altijd nog besluiten het sociale minimum over de hele linie te verlagen. Dat zou natuurlijk een wel heel navrante uitkomst zijn van het debat. 

Blijft de vraag: wat dan wel ? Hoe dit duivelse dilemma op te lossen ? Bert de Vries dacht de oplossing gevonden te hebben met een bevriezing van het sociale minimum, zodat op den duur vanzelf een groot verschil zou ontstaan tussen een uitkering en loon uit arbeid op minimumniveau. Zijn opvolger, Melkert, heeft er een schepje bovenop gedaan door de lasten voor de werkgever te verlichten. Dat gaat in de goede richting. Maar het blijft kruimelwerk, tenzij voor een radicalere oplossing in deze geest wordt gekozen, zoals het duo A.C. de Goederen en Thomas Cool onlangs op deze pagina hebben bepleit. 

Tot zolang ook zal Kok met zijn oudgedienden van mening blijven verschillen.


Commentaar Cool 25 februari 1998: eigenlijk geen commentaar, behalve de constatering dat we bijna twee jaar verder zijn. Tot mijn verdriet heeft ook De Goederen de zaak verder van huis gebracht. Zie ook Kok.