Mediabericht
Aan hoofdredactie, redacties economie en politiek - 13 maart 1998
 Parlementaire enquête naar Centraal Planbureau gewenst VIII
 
 
 

De OSA snapt het niet en geeft een loeiend verkeerd beleidsadvies

De Volkskrant van 12 maart 1998 berichtte over een studie van de OSA die zou verhelderen dat het eigenlijke probleem op de arbeidsmarkt bestaat uit een gebrek aan hoogwaardige banen - terwijl de aandacht van minister Melkert gericht is op de onderkant van de arbeidsmarkt.

Eerst reproduceer ik het stukje en geef mijn commentaar per blok, en vervolgens geef ik mijn integrale kritiek.
 
 

De Volkskrant van 12 maart 1998

Mijn commentaar van 13 maart 1998

Steeds meer Nederlanders verwerken onder hun niveau. Het niveau van de banen gaat wel omhoog, maar door een jacht op diploma's stijgt het opleidingsniveau van de werknemers nog sneller. Dit lijkt een correcte constatering. Maar veel hangt af van definities. En leren voor iets betekent nog geen 'recht' op een baan waarin het geleerde kan worden toegepast !
De laagst opgeleiden zijn daarvan de dupe. Als het bovenstaande een probleem is, is iedereen er de dupe van. 
En iedereen is de dupe van de huidige situatie van massale werkloosheid. (Behalve misschien politici die weinig eraan doen en toch belangrijk kunnen lijken.)
Banen waarvoor zij geschikt zijn, worden ingenomen door mensen die onder hen kunnen werken.  Men zal bedoelen: hun banen worden ingenomen door mensen die tegen hetzelfde loon toch iets meer in hun mars hebben.
Dit constateert de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarktonderzoek (OSA) in een studie naar 'overscholing'. Volgens de OSA had drie jaar geleden 38 procent van de beroepsbevolking een baan beneden het opleidingsniveau, tegen 17 procent in 1971. Deze cijfers kende ik niet. Het is goed over zulke cijfers te beschikken. Wel is na te gaan hoe e.e.a. berekend is.
De onderzoekers noemen het opmerkelijk dat het aandeel banen van laag niveau sinds 1960 niet is afgenomen, ondanks technologische vooruitgang en concurrentie uit lage lonen landen. Volgens andere studies zou dat aandeel wel zijn afgenomen. Veel hangt af van de definitie, natuurlijk. 

Het is goed dat de OSA zich afzet tegen de gedachte die bij velen leeft dat het aantal banen van laag niveau vast ligt, en dat deze banen door de concurrentie met de lage lonen landen 'dus' verdwijnen uit het westen.

Daar zijn de laagst opgeleiden echter niet mee geholpen. Banen waarvoor zij geschikt zijn, worden steeds meer bezet door mensen die een hoger dan noodzakelijke opleiding hebben. Dat verschijnsel doet zich op elk baanniveau voor, waardoor volgens OSA over de hele linie een 'neerwaartse verdringing' ontstaat.  M.i. gaat de verdringing ook gepaard met een zekere verandering van het soort werk. Want, men moet tegen dat lagere netto loon wel de bruto loonkosten rechtvaardigen ! 

Ik ben het wel eens met het verschijnsel van de verdringing, zie mijn paper: "Tax structure, inflation and unemployment", http://econwpa.wustl.edu/ 
eprints/mac/papers/9508/9508002.abs. Dit paper is ook beschikbaar bij Magnana Mu Publishing & Research, Rotterdam. NB. Deze analyse zelf is al wat ouder dan dit paper uit 1995. 

Dankzij Melkert-banen kunnen laagopgeleide en kansarme werklozen weliswaar aan de slag, maar een structurele oplossing biedt dat volgens OSA niet. Dat Melkert-banen geen structurele oplossing bieden, is een open deur.
Het probleem is niet zozeer dat er te weinig eenvoudig werk is, maar dat zulk werk gedaan wordt door te hoog opgeleide werknemers.  Neen, veel eenvoudig werk te duur is gemaakt door de wig op arbeid, en daardoor verdwenen. Het laagbetaalde werk dat hogergeschoolden hebben overgenomen, is daarna wel van aard veranderd.
Het subsidieren van laagbetaalde arbeid is dus vooral symptoombestrijding. Dit is verkeerd uitgedrukt: 
  • Subsidiering zoals die nu gebeurt (Melkertbanen bijv.) is symptoombestrijging.
  • Kwijtschelden van ten onrechte geheven belastingen kan door sommigen 'subsidie' worden genoemd, maar is een structurele aanpak.
Het scheppen van meer hoogwaardige banen voorkomt volgens OSA dat het verschil tussen baan- en opleidingsniveau steeds verder uiteen loopt. Is een tautologie. Dit is per definitie zo. De vraag is hoe je die banen 'schept'. 

Vervolgens is het probleem niet alleen de match tussen baan- en opleidingsniveau, maar de massale werkloosheid !

 

Alles overziend, is de conclusie dat de OSA het niet snapt, en een loeiend verkeerd beleidsadvies geeft.

De juiste analyse is:

De remedie is het kwijtschelden van lasten aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Hierdoor wordt laagproductieve arbeid weer concurrerend, en kan de verdringing weer ongedaan worden gemaakt. Hoger geschoolden, die geconfronteerd worden met met meer concurrentie op de arbeidsmarkt, zullen lagere looneisen stellen, en daardoor kan ook de werkgelegenheid voor hoger geschoolden toenemen.

Maar wat stelt de OSA voor ? Dat is: Meer werk voor alleen hooggeschoolden scheppen leidt tot meer vraag voor dat werk, en dus hogere lonen voor de beter betaalden, en dus inflatie, terwijl de lager productieven gevangen blijven zitten in werkloosheid onder het minimumloon. Loeiend verkeerd dus !
 

Het verband met het advies tot de enquête

Wanneer men een puzzle heeft, dan moeten alle stukjes precies in elkaar steken wil de puzzle opgelost zijn. Binnen de muren van het Centraal Planbureau was de puzzle van de aanhoudende stagflatie al oplost. Daarbuiten ontbreekt blijkbaar de expertise om dat ook te kunnen, men rommelt wat aan, en met de eigen beperkte mogelijkheden lijkt het al heel wat. Echter, wanneer men zomaar wat onderdelen in elkaar steekt die lijken te passen, dan ontstaat een gedrocht. En waar de puzzle vele stukjes heeft, en er vele personen en instituten zijn met maar beperkte mogelijkheden, worden we voortdurend geconfronteerd met steeds weer nieuwe gedrochtelijke analyses en beleidsadviezen.

Hopelijk maakt het protest tegen dit soort gedrochten duidelijk dat een advies tot genoemde enquête niet zo onverstandig is. Men kan natuurlijk ook zo'n advies van de OSA opvolgen, en het paard achter de wagen spannen.

Het is ook een misverstand om te denken dat de aandacht van minister Melkert is gericht op het oplossen van de problemen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. De aandacht van de minister is gericht op het herkozen worden. Zie de vertrouwenscrisis.
 
 

Thomas Cool

Zie: http://thomascool.eu/Thomas/Nederlands/Nederlands.html