De democratie staat op spel (2)


Opinie - Erasmus Magazine - 6 mei 2004
 

Op deze opiniepagina van 29 januari 2004 besprak econometrist Thomas Colignatus de plannen van het kabinet Balkenende II ten aanzien van districtenstelsel, referenda en direct gekozen burgemeester. Hij constateerde een gebrek aan belangstelling voor wetenschappelijke inzichten en bij D66 signaleerde hij cognitieve dissonantie en groepsdenken. Om die reden nodigde hij D66-ers aan de EUR uit tot deelname aan een simulatie-experiment dat hen met de werkelijkheid in contact zou brengen. Niemand reageerde.

Eerder besprak ik genoemde kabinetsplannen en betoogde ik dat onze democratie op spel staat. Ik nodigde aanhangers van D66 aan de EUR uit om deel te nemen aan een simulatiespel opdat zij dan aan de persoon konden ervaren wat de gevolgen van hun plannen zijn. Ik stelde mij voor dat deelnemers mogen uitmaken hoe gevulde koeken, marsen en nutsen verdeeld moeten worden, en via een distriktenstelsel zou een minderheid (ik en mijn kompanen) op rechtmatige wijze alles van de meerderheid (die D66e-ers) kunnen afnemen. Via deze harde ervaring zouden de D66-ers hopelijk tot inzicht kunnen komen. Het lijkt me ook innovatief dat nieuwe wetgeving op dit terrein eerst via simulatie getoetst wordt op ongewenste effecten. Helaas heeft niemand op deze uitnodiging gereageerd. Dit gebrek aan commitment is geen bewijs maar wel symptomatisch. Ik kan me voorstellen dat D66-ers niet aan zo’n experiment willen deelnemen wanneer bij voorbaat vaststaat dat ze ten aanzien van zowel snoep als ideeën zullen verliezen. Maar waarom willen ze die ideeën dan aan het hele land opleggen? De spanning tussen wetenschap en politiek is zorgelijk. Niet langer wil D66 anderen op basis van argumenten overtuigen maar men gebruikt nu pure macht om de ‘kroonjuwelen’ erdoor te drukken.

Wetenschappers waarschuwen

Het grote publiek wordt inmiddels door verschillende wetenschappers gewaarschuwd. Een bloemlezing: Plasterk (KNAW/UU) schreef over ‘de achterkamer van Boris Dittrich en observeert scherp: ‘De hele tendens van D66 is overigens bedenkelijk. De partij wil naar een plebiscitaire democratie: wel legitimatie door verkiezingen, geen inhoudelijke controle (VK 2-5-3). Van Praag (KNAW/UvA): ‘Willen we een gekozen lintenknipper?’ (NRC 27-1-4). Van der Eijk, Fennema, Oldersma en Outshoorn (UvA en Leiden) verklaren: ‘Nieuw kiesstelsel lost problemen niet op’, en zij achten de herziening ‘zo fundamenteel dat het had getuigd van respect voor de Grondwet, voor het parlement en de kiezers als de laatsten de gelegenheid was geboden zich over de herziening uit te spreken’ (NRC 19-2-4). Ook anderen laten zich horen. De Kiesraad en de Raad voor het Openbaar Bestuur oordeelden in februari dat het nieuwe kiesstelsel voor de burger ondoorzichtig is en grote dilemma’s voor de politieke partijen schept. Tjeenk Willink, de vice-voorzitter van de Raad van State, vindt het kabinet te snel gaan met de gekozen burgemeester (VK 24-12-3). 
Was Nederland vroeger het land van wethouders die op lokaal niveau het inhoudelijk overleg leerden en die daarna konden doorgroeien naar het landelijk bestuur, voortaan is de toekomst aan Berlusconi’s die meer doen dan linten knippen.

Cognitieve dissonantie

De cognitieve dissonantie bij minister De Graaf is inmiddels schrijnend. In de Volkskrant (17-2-4) stelt hij ‘als alleen D66 voorstander was, dan zou ik me ook afvragen wat dit allemaal voor zin heeft. Maar in alle grote partijen zit nu beweging.’ Zijn argument: ‘VVD-fractieleider Van Aartsen roept intussen dat hij nog veel verder wil gaan, veel radicaler is.’ Maar deze suggereert het districtenstelsel dat vóór 1917 bestond en waarin D66 zou verdwijnen omdat het nergens voldoende stemmen zou halen. Van Aartsen zou graag zien dat liberale D66-ers moeten stemmen op de VVD. Je pleegt (zelf-)bedrog wanneer je dit uitlegt als steun voor D66. De Graaf wijst ook naar CDA en PvdA. Maar deze zoeken juist een antwoord op het machtswoord van D66. De Graaf zet ze het pistool op de borst en legt hun ‘beweging’ vervolgens uit als steun. 

Thomas Colignatus (Thomas Cool) is werkzaam bij het Erasmus MC, afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg, en is daarnaast secretaris van het Samuel van Houten Genootschap, het wetenschappelijk bureau van het Sociaal Liberaal Forum (www.dataweb.nl/~cool).