Een rare situatie rond Volkert van der Graaf / Het motief van Volkert van der Graaf

Thomas Cool / Thomas Colignatus

26 & 31 maart 2014

Het programma EenVandaag had op 26 maart een rare uitzending over het vrijkomen op 2 mei van Volkert van der Graaf, die op 6 mei 2002 Pim Fortuyn vermoordde. Het eerste wonderlijke punt is dat broer Marten Fortuyn zich afvroeg waarom Van der Graaf de moord had gepleegd. Het is raar dat Marten dit nog niet weet en dat EenVandaag hem dit niet heeft voorgelegd. Het lijkt me zonneklaar.

We zien dezelfde wonderlijke vraag ook bij Jean-Pierre Geelen, mediacommentator ("Medialogica") bij de Volkskrant, die stelt: "De moord die (...) de samenleving de afgelopen decennia het meest schokte, is nog altijd niet voldoende verklaard en geduid door de dader zelf", en "Niet alleen de nabestaanden hebben recht op enige inzicht in de diepe beweegredenen van Van der G. om Fortuyn te vermoorden, ook de geschokte en getroffen samenleving tast nog altijd in het duister naar enige duiding of uitleg - voor zover die bestaat in het hoofd van de dader."

Het is raar dat Geelen het niet gewoon uitlegt.

Kijk bijvoorbeeld naar wat de dierenbescherming van Noord-Holland Noord stelt: "Dieren vormen een onlosmakelijk onderdeel van de samenleving." Dit is een visie die in kringen van dierenbeschermers normaal is, en ook VdG hangt dit aan. Vervolgens heeft VdG uitgelegd, in woorden die Geelen zelfs nog citeert: "Ik zag Fortuyn als gevaar voor de samenleving. Ik zag voor mijzelf geen andere mogelijkheid dan wat ik heb gedaan." In het proces is nog nader toegelicht dat het ging om de bescherming van de "zwakkeren in de samenleving". Het moge dan duidelijk zijn dat hiermee de dieren worden genoemd.

In de uitspraak (AF7291) van de rechter is de bewering van VdG dat hij de zwakkeren in de samenleving wilde beschermen aangehaald maar er is niet uitgediept dat hij daarmee varkens en nertsen bedoelde. De rechter stelt in het vonnis, punt 7.3: "Voor wat betreft het motief van verdachtes handelen moet worden aangenomen, op grond van wat daarover tijdens het vooronderzoek en ter terechtzitting is gebleken en ook aannemelijk wordt geacht, dat verdachte in het slachtoffer een steeds groter wordend gevaar zag voor de samenleving, met name voor kwetsbare groepen, zoals asielzoekers, moslims en mensen met een WAO-uitkering. In verdachtes optiek school er in het optreden van het slachtoffer een gevaar voor belangrijke fundamenten van onze samenleving. Voorzover van invloed op de strafmaat, zal de rechtbank verder van dit door verdachte gegeven motief uitgaan." Hier gaat de rechtbank er dus aan voorbij dat het VdG juist ging om varkens en nertsen, en niet zozeer om die groepen die de rechtbank noemt. De rechtbank heeft een andere VdG verzonnen dan de werkelijke VdG die voor hen stond.

De misverstanden die hier blijkbaar bestaan, zowel bij Marten Fortuyn als EenVandaag als Jean-Pierre Geelen als bij de rechtbank zelf, zijn niet onbelangrijk voor de vraag of er kans op recidive bestaat. Klaarblijkelijk wordt die kans door Justitie verkeerd begrepen en berekend.

Het standpunt van dierenbeschermers dat dieren onderdeel van de samenleving uitmaken, is filosofisch interessant, maar tamelijk problematisch, zoals wel blijkt wanneer mensen hun kat met Dierendag een extra brokje vlees of vis geven. In het geval van VdG werd het tot een stoornis, want hij bleek bereid tot een moord.

Nu ben ik geen psychiater maar het lijkt me dat ook psychiaters maar zelden met een politieke moord te maken krijgen en dat ook zij dan hun algemeen menselijk inzicht moeten gebruiken. In het proces stelden de psychiater en psycholoog: "Verdachtes voornemen tot doding van het slachtoffer werd ingegeven door zijn verwachting dat het slachtoffer een groot gevaar zou vormen voor de zwakkeren. Deze verwachting kan niet uit verdachtes persoonlijkheidsstoornis worden verklaard. Voorzover verdachte zich door het slachtoffer verontrust voelde, is die vrees niet als een pathologisch motief aan te merken." Dat VdG varkens als volwaardige leden van de samenleving beschouwde zodanig dat hij daar zelfs een moord voor wilde plegen, lijkt me wel degelijk ziekelijk (pathologisch).

Het bevreemdt dat andere psychiaters en psychologen niet geprotesteerd hebben. We lezen wel eens dat een rijke excentriekeling zijn vermogen nalaat aan zijn hond of kat, maar we zijn geneigd dit zonderling te vinden, en bij moord wordt het wel degelijk ziekelijk.

De advocaten van VdG stelden doodleuk: " Verdachte zag in de opkomst van het slachtoffer een groot maatschappelijk gevaar." Zij leggen niet uit dat VdG ook varkens tot de maatschappij rekent en dat juist die volgens hem gevaar liepen. Het bevreemdt dat andere advocaten of leraren maatschappijleer niet geprotesteerd hebben tegen dit oprekken van het begrip "maatschappij".

Het volgende rare punt is dus dat VdG's stoornis niet door de rechtbank werd gezien. De samenvatting van de uitspraak in 2003 stelt: "In de persoon van verdachte, zoals ook geanalyseerd door het PBC, noch in de feitelijke omstandigheden zoals die ter terechtzitting zijn gebleken, zijn aanwijzingen te vinden dat wanneer verdachte in de toekomst opnieuw in een soortgelijke situatie zal komen te verkeren hij daarin opnieuw op starre wijze zijn geweten zal volgen." Die aanwijzing is er namelijk wel: dat betrokkene zo gestoord was dat hij die moord pleegde, terwijl de stoornis niet door de moord zal verdwijnen. VdG was een geharde dierenactivist die jarenlang met een illegaal wapen en munitie heeft rondgelopen. Anno 2014 is de situatie klaarblijkelijk dat VdG geen enkel berouw heeft getoond. Het is aannemelijk dat hij nog zo gestoord is als destijds.

Logischerwijs vormt Volkert van der Graaf een gevaar voor de samenleving maar Justitie ontkent dat, want men gaat nu flinke bedragen uitgeven om te voorkomen dat hij een gevaar vormt. Althans voor de komende zes jaar. Justitie dwaalde bij de veroordeling en dwaalt andermaal. Het is echter cru dat men dwaalt in commissie, want ook Marten Fortuyn en aangehaalde journalisten snappen het blijkbaar nog niet.

PM 1. Ter toelichting voor degenen die pas na 2003 over deze kwestie zijn gaan lezen: Van der Graaf heeft uitgelegd dat hij veganist is, dieren beschouwt als leden van de samenleving, en dat hij de zwakkeren in de samenleving tegen Fortuyn wilde verdedigen. In die tijd had Fortuyn zich er bijv. voor uitgesproken dat niet mensen maar varkens in flats zouden komen. Op internet is nog uit 2002 terug te vinden: de NOS over VdG, google groups (maart), een filmpje van Gewest tot Gewest (wel uit juni maar passend bij eerdere berichtgeving); en uit 2004 een rapport "Verguld en verguisd. Agroparken in de media" van een innovatienetwerk. Met name rapporteert de NOS over VdG: "Fortuyn had wel een uitgesproken mening over de milieubeweging in het algemeen. "Het hele milieubeleid in Nederland gaat natuurlijk nergens meer over. En van die praatjes van jullie milieubeweging word ik doodziek", aldus Fortuyn. De laatste keer dat Fortuyn in het programma van Harry Mens optrad zei hij nog dat hij niets voelt voor het wetsvoorstel dat het fokken van pelsdieren verbiedt. Van der G. richte zich in zijn werk juist op het bestrijden van de bontfokkerij en de intensieve veehouderij. Dat de boerenleider en intensieve varkensfokker Wien van de Brink nummer 20 op de lijst van LPF werd, moet hem ook een doorn in het oog geweest zijn."

PM 2. Een belangrijke weg naar verbetering in deze situatie zou een parlementaire enquete naar de rol van laster in de Nederlandse samenleving zijn, zie hier.

PM 3. Wat niet zo raar is, is dat mensen destijds wel op Fortuyn wilden stemmen maar dat ze geen lid van zijn partij werden. Nederlanders willen namelijk graag voor een dubbeltje op de eerste rij zitten. Wanneer mensen gewoon lid waren geworden dan had Fortuyn de bewaking kunnen betalen die Wim Kok hem ondanks de bedreigingen niet wilde geven. Nederlanders klagen graag dat het de schuld van anderen is en weigeren mee te dragen in de kosten om nieuw politiek initiatief tot stand te brengen. Nederlanders krijgen het land dat ze verdienen.