De eenvoudige wiskunde van Jezus

Een kort opstel bij het boek en bij Kerst 2012

Thomas Colignatus
http://thomascool.eu
16 en 18 December 2012

Het is geen toeval dat de zonnewende van 21 december samenhangt met kerst in de nacht van 24 op 25 december. De oude zon sterft en een nieuwe wordt geboren. Bij een sterfgeval worden altijd drie dagen genomen om vast te stellen dat de dood werkelijk is ingetreden. Dat er in de bijbel zoveel sterrekunde is terug te vinden werd destijds als een sterk punt gezien. Inmiddels maken we onderscheid tussen astronomie en astrologie. De sterrekunde in de bijbel is vooral astrologie en draagt aldus de last van oude misverstanden.

De nieuwe zon Jezus wordt geboren in het teken van Steekbok. Hij is dan ook de zondebok, die de schuld van de wereld draagt, en die later als lam gods geslacht wordt. Dat latere offerfeest van Pasen valt rond een ander astronomisch moment, namelijk de lente-evening wanneer dag en nacht ieder gelijk 12 uur lang zijn. De zondebok wordt behangen met symbolen van schuld en boete, zoals we met Sinterklaas nog steeds gedichten schrijven om anderen de waarheid aan te zeggen. De nieuwjaarsconference is het nationale Sinkerklaasgedicht.

De dierenriem is een vroege kalender. De kalender is vooral van belang voor landbouw en veeteelt. De astrologie is dan ook nauw verweven met de vraagstukken van zaaien en oogsten van verschillende gewassen. In het Midden Oosten is de zomer veel te heet. De zaaitijd van gerst en tarwe ligt in november en december en de oogst begint na de eerste sabbat na Pasen en eindigt op Pinksteren. In de astrologie wordt een teken ook een huis genoemd, en het zaaien gebeurt in het huis van het brood. In het Hebreeuws is het Beth (huis) Lehiem (brood). We zien dan ook os en ezel die de ploeg trekken.

Ook al heeft de bijbel de grondstructuur van astrologie plus rituelen over leven en dood, daarnaast zien we ook de ontwikkeling van een maatschappelijk bewustzijn, met groeiend inzicht in filosofie, recht en wiskunde. Voor sterrekunde en kalender was wiskundig inzicht nodig. Vroege wiskunde was dogmatisch en niet vrij. Een zekere mate van wiskundig autisme droeg over in religieuze onverdraagzaamheid van het uitverkoren volk in het Oude Testament. Pas bij de Grieken ontstond de axiomatische aanpak van Euclides, met enige vrijheid van het kiezen van axioma’s en afwezigheid van dogma behalve de dwang van je eigen logisch inzicht. In het Nieuwe Testament zien we Jezus dan ook de tien geboden van Moses reduceren tot een axiomatisch voldoende aantal van twee geboden, namelijk god te eren en de naaste lief te hebben als jezelf. Dat wiskunde vooral vrijheid van denken impliceert is nog niet doorgedrongen tot velen die bepaalde axioma’s weer als dogma zijn gaan hanteren.

Wiskundige abstractie leidt ook tot een ander godsbesef. Lijn en cirkel die op papier of bord getekend worden zijn grofstoffelijk. Er zijn ook abstract wiskundige noties van lijn en cirkel. Op dezelfde wijze kan god als een abstractie gezien worden. God als abstractie verschilt dan van de concrete voorstellingen die men kan maken. Hemel en hel krijgen zo ook een ander karakter, en belonen of dreigen met een abstractie kan wat vreemd aandoen. Zoals we in de wiskunde kunnen zeggen dat er door twee punten een lijn "bestaat", is de betekenis van dit "bestaan" ook abstract geworden. Ook voor dit abstracte godsbeeld betekent dit woordgebruik over het "bestaan" niet dat het ook grofstoffelijk aantoonbaar is. Iemand met een geloof in god kan de abstractie nader invullen met de eigen gevoelens maar dit blijft een additionele aanname, en het is niet gezegd dat individuele emoties dwingend kunnen zijn voor anderen.

De maatschappelijke aanpassing aan toenemend wetenschappelijk inzicht verloopt niet soepel. Bij de Franse Revolutie werden de priesters uit de Staten Generaal gezet. Eerst waren er drie Kamers, voor kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders, militairen / adel en burgers / handelaren apart. Die Kamer voor de priesters is afgeschaft. Juister was het geweest wanneer de priesters tot wetenschappers waren getransformeerd. Eerst als sterrewichelaars en toekomstvorsers in sterren, darmen en theebladeren, later als onderzoekers van natuur en maatschappij. Door het falen van de priesters kan men enig begrip opbrengen voor die Franse Revolutie. De democratie blijkt echter fundamenteel gemankeerd door het structureel ontbreken van wetenschappelijke inbreng in de voorbereiding van het beleid. Waar wetenschappelijk inzicht eerst nodig was voor het bepalen van zaaien en oogsten, is de maatschappij zo complex geworden dat zulk inzicht op veler terrein onmisbaar is. Het landsbestuur beseft dat wel een beetje want er zijn allerlei pogingen gedaan zoals bijv. de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Maar het is niet goed opgelost, zie de Eerste en Tweede Wereldoorlogen, de Koude Oorlog, de Klimaatcrisis, de Kredietcrisis. De historicus Philipp Blom beschrijft in zijn Van der Leeuw lezing de economie als de nieuwe god. Menigeen is tot veel bereid om "de markten" tevreden te houden. Maar is dat geen valse god ?

Er is een wetenschap die studie maakt van het beheer van de staat, namelijk de staathuishoudkunde. Die wetenschap leidt tot het advies tot aanpassing van de Trias Politica van Montesquieu met een Economisch Hof ter vergroting van de democratie en de checks and balances. Die analyse is echter getroffen door censuur door de directie van het Centraal Planbureau sinds 1990. Wil de naastenliefde toekomst hebben dan moet de censuur van de wetenschap door de directie van het Centraal Planbureau ongedaan worden gemaakt. Omdat de censuur al langer dan twintig jaar duurt is een boycot van Nederland te adviseren totdat Nederland de vrijheid van wetenschappelijk denken erkent.

Thomas Colignatus is econometrist en leraar wiskunde te Scheveningen.
"De eenvoudige wiskunde van Jezus", EUR 14,95, mijnbestseller.nl 2012, ISBN 9789461933775