Ellebogenjournalistiek bij NRC Handelsblad

Thomas Colignatus
18 December 2013

Marike Stellinga is econoom, lid van de hoofdredactie van NRC-Handelsblad en regelmatig te gast bij Pauw en Witteman. Ze is, zoals men zegt, goed bezig. Maar klopt haar economie wel ? Hoe gaat ze met nieuwe informatie om ? Haar columns lezen lekker weg. Ook de boeken van Jules Verne lezen lekker weg en toch zult u niet in diens kanon stappen om een reis naar de Maan te maken. Stellinga krijgt van sommigen al de wind van voren over de woningmarkt. Ik protesteer nu tegen haar ellebogen t.a.v. mijn eigen werk.

Stellinga’s NRC-column van 14 december heeft de titel "De krimpende waarde van Westerse arbeid". Ze verwijst naar Tyler Cowen in Amerika en neemt diens beeld kritiekloos over, namelijk dat wereld te maken heeft met een nieuwe uitdaging van technologie en uitstoot van arbeid. Dat beeld is bangmakerij, want technologische voortuitgang is zo oud als de mensheid, en in de jaren ’30 gaven John Maynard Keynes en Jan Tinbergen het juiste antwoord: het economisch systeem moet zo ingericht worden dat het voldoende vraag genereert zodat iedereen werk kan vinden. Hierbij past mijn eigen suggestie van anticyclische nationale investeringsbanken. We kunnen niet vertrouwen op de commerciële banken die in hoogconjunctuur teveel en in laagconjunctuur te weinig krediet verstrekken. Vervolgens moeten we natuurlijk ook zorgen dat de loonkosten in overeenstemming zijn met de productiviteit. Werknemers die meer kosten dan opbrengen vallen immers buiten de boot. In haar column negeert Stellinga het punt van de investeringen en richt zich op die loonkosten. Wellicht valt dat onder de journalistieke vrijheid, ook al doe je zo aan bangmakerij met een enge "race to the bottom" met steeds lagere lonen als enige mogelijke oplossing.

Stellinga kijkt vooral naar het minimumloon dat in internationale beleidskringen een hot topic is. Obama wil 7,30 euro per uur, de Duitsers denken aan 8,50 euro per uur, bij ons is het 9,47 euro per uur (per 1 januari: bij 38 uur per week, exclusief werkgeverslasten). Het minimumloon zal echter werkloosheid veroorzaken voor wie onvoldoende productief is. Stellinga schrijft vervolgens, zonder enige bronvermelding alsof ze het zelf verzint:

"Zorg ervoor dat minima geen sociale premies hoeven af te dragen. Maak het brutominimumloon dus gelijk aan het nettominimumloon." Inderdaad, dit is wat ik sinds 1990 voorstel. Dit is zelfs waarover ik Marike Stellinga eerder in 2011 schreef. Ik heb haar er ook over verteld op de afgelopen onderzoeksdag van economen op 18 oktober 2013. Ze verwijst naar Tyler Cowen en het blad The Economist maar de econometrist van eigen bodem krijgt geen verwijzing.

Ik protesteer dus: eerst negeert ze informatie, dan verzwijgt ze dit. Dit is ellebogen-journalistiek. Het toont ook een doofpot-mentaliteit, want ze negeert het beleidsfalen in Den Haag sinds 1990 waarover ik haar óók ingelicht heb.

Mijn advies tot kwijtschelding van lasten op minimumniveau is voor een deel niet zo orgineel. Het draagkrachtbeginsel staat ook in het oude leerboek van Hofstra over de belastingen, en het is ook te vinden in het boek van Jan Tinbergen en Jan Pen uit 1977 over de inkomensverdeling. A.J. Cohen Stuart stelde het meer dan honderd jaar geleden voor en gaf in 1889 deze mooie analogie:

Een brug moet eerst zijn eigen gewicht dragen voordat hij een last kan dragen.
Stellinga geeft het idee nu zo weer dat het een dure aangelegenheid lijkt. Wie haar tekst leest zal denken dat de schatkist en de sociale fondsen een flinke veer moeten laten wanneer lasten worden kwijtgescholden. Bij een hogere heffingsvrije voet hebben bovendien alle belastingbetalers voordeel.

Mijn advies gaat echter verder. Mijn originele nieuwe punt uit 1990 is dat die lasten gratis kunnen worden weggescholden. Werknemers met een productiviteit tussen nettominimumloon tot brutominimumloonkosten zijn door het minimumloon werkloos. Zij kunnen de beoogde belastingen en premies dus niet betalen. Dat traject van productiviteit en inkomen kan dan ook het belastingvacuüm genoemd worden. Hier hebben Haagse Ministeries bedacht dat er heffingen worden opgelegd maar ze hebben vergeten na te gaan of die ook binnen kunnen komen. In dat belastingvacuüm kunnen die heffingen dus ook gratis kwijtgescholden worden, want ze komen toch niet binnen. Kwijtschelding geeft netto = kosten, en dit schept dus ook veel banen. De beleidsfout geldt voor alle rijke landen die in de OESO zijn verenigd, omdat deze landen hun beleid gecoördineerd hebben. Dus van Spanje tot Finland tot Amerika kunnen hier gratis banen bijkomen.

In een tijd waarin overheden bezuinigen is het een wereld van verschil of zo'n maatregel gratis is of met veel kosten gepaard gaat. De wijze van voorstelling door Stellinga is dus absoluut fout en misleidend.

Mogelijk begrijpt Stellinga dit nog niet. Via onze kennismaking moet ze ervan weten maar er is geen garantie dat ze mijn werk heeft bestudeerd. Toen de NRC in 2011 een overzicht maakte van de crisis, wees ik haar op mijn artikel in eKathimerini van oktober 2011 over de oplossingsaanpak, maar ook dat vond ze toen blijkbaar niet de moeite van rapporteren waard. Een journalist wordt bedolven onder informatie en heeft een grote mate van vrijheid bij de selectie, dat valt niet te ontkennen.

Ik ontkom echter niet aan de logica: Ik heb haar van de gratis aanpak verteld, ze verwijst niet en ze stelt het verkeerd voor. Wanneer ze netjes verwezen had, hadden lezers de bron kunnen bekijken, en kunnen zien dat kwijtschelden ook gratis kan. Nu verdwijnt de relevante informatie in het geweld van haar ellebogenwerk.

Stellinga heeft het minimumloon bestudeerd en wanneer het belastingvacuum is uitgelegd is het niet moeilijk te begrijpen. Dus waarom zou zij dit punt niet snappen ? Mijn vermoeden is dat ze het gewoon niet kan geloven. Voor haar kan het gewoon niet waar zijn dat Haagse Ministeries zo'n knoeperd van een beleidsfout maken, dat Nederland zijn werkloosheid zelf organiseert, en dat er sinds 1990 zulk machtsmisbruik plaatsvindt die door Gerrit Zalm is begonnen. Mijn vermoeden is dat haar ellebogenwerk voortkomt uit angst de waarheid onder ogen te zien. Ze mag een andere verklaring voor haar blindheid en misleiden van haar lezers geven, maar vooralsnog kan ik er geen andere chocola van maken.

Caroline de Gruyter schrijft in dezelfde NRC van 14/12/13 een column "De hooivorken". De door de crisis getergde bevolking in Italië hanteert de hooivork als symbool, en het land werd lamgelegd in protest tegen de zelfvoldane politieke kaste. De Gruyter verwacht de hooivorken ook in andere landen. Laat Caroline de Gruyter de Italianen, Grieken en werkloze Spaanse jongeren wijzen op het wangedrag bij de hoofdredactie van haar eigen krant. Het is zo gemakkelijk de splinter in het oog van anderen te zien maar niet de balk in het eigen oog. In de experimentele digitale editie van de NRC heeft de NRC over de CPB-kwestie gerapporteerd, zie hier, maar nog nimmer in de gedrukte editie, laat staan de voorpagina waar het thuishoort. Een nieuwe aanpak voor de massale werkloosheid en een oplossingsmethode voor de crisis in Europa zou geen voorpaginanieuws zijn ? Laat hoofdredacteur Peter Vandermeersch in het midden van het redactielokaal een hooivork plaatsen, ten teken van hoe foute berichtgeving tot rampspoed bij miljoenen leidt. Ik heb dit protest ook neergelegd bij de ombudsman@nrc.nl maar verwacht daar niets van. Het beste advies blijft: Boycot Nederland tot het probleem is opgelost, zie mijn weblog Boycott Holland.

Thomas Colignatus is econometrist en leraar wiskunde. Zijn boek voor het grote publiek over de crisis is Democratie & Staathuishoudkunde 2012. Hier is een "cursus economie" via FrontaalNaakt. Uit 1998 is er: "Werkloosheid en armoede, de oplossing die werkt" (PDF)(recensies). Hier is een petitie voor een parlementaire enquête t.a.v. de massale werkloosheid en de rol daarbij van het Centraal Planbureau.