Besta ik niet ?

Thomas Colignatus, 5 december 2012

De Tweede Kamer wordt verkeerd ingelicht. Dit gebeurt onder verantwoordelijkheid van minister Henk Kamp. Informatie wordt tegengehouden bij het Centraal Planbureau (CPB), onder diens politieke verantwoordelijkheid. Er is een analyse die ik op het Albeda congres van economen heb gepresenteerd en die ik op mijn website heb geplaatst en die op het CPB als interne notitie is mogen verschijnen, maar die wordt tegengehouden van interne bespreking en verdere publicatiegang (met wat mij betreft een doorrekening). Vorige week publiceerde ik mijn brief (of hier) aan minister Kamp over de censuur van de wetenschap door de directie van het Centraal Planbureau. Er waren reacties van enkele lezers bij Joop.nl maar klaarblijkelijk heeft niemand uit de wereld van economie en wetenschap of zulke journalistiek contact met me opgenomen om de zaak nu eens te gaan onderzoeken. Een mogelijkheid is natuurlijk ook dat ik niet besta. Econometrie is echter een empirische wetenschap en ik constateer dat ik wel degelijk besta.

Een commissie van twee wetenschappers van de NVMC oordeelde in 1994 dat de directie als scheidsrechter in eigen zaak is opgetreden, zie het rapport. Daar heeft de directie van het CPB echter geen boodschap aan. In de publicatiereeks "op naam van de auteur" houdt de directie een publicatie tegen die haar onwelgevallig is. Het stempel "op naam van de auteur" blijkt zo een lege huls. De individuele wetenschapper heeft geen eigen vrijheid van denken meer. Wat gedacht moet worden is gecollectiveerd, en de directie bepaalt wat dat is. Heel Den Haag en alle hoogleraren economie accepteren dat al 20 jaar. 

Onderdirecteur Van den Berg schrijft in 1994: "Overigens zie ik niet in hoe Coolís pleidooi voor een parlementaire enquête kan gelden als conclusie van een (economisch-) wetenschappelijke analyse." Zie "De ontketende kiezer", PDF p 114. Van den Berg heeft mij deze vraag nooit gesteld, hij zet het alleen op papier in die brief aan de NVMC. Tegenover de NVMC wetenschappers doet hij alsof hij er voldoende studie van heeft gemaakt. Dat klopt dus niet. Daarvoor moet je niet alleen de vraag ook aan mij stellen maar me ook de kans geven te antwoorden. Voor de goede orde: (1) het is geen "pleidooi" maar een advies, (2) Akerlof, Spence en Stiglitz kregen in 2001 een Nobelprijs economie voor de rol van informatie. Ook mij gaat het om de rol van informatie. De parlementaire enquête is een instrument voor de Kamer om informatie boven water te krijgen voor wetgeving, welke informatie anders niet met die kwaliteit en kwantiteit ter beschikking komt. Wanneer de economische analyse aangeeft dat de Kamer klaarblijkelijk niet de juiste informatie heeft, is het niet onlogisch de Kamer te adviseren dat manco ongedaan te maken. Zou de directie van het CPB het na deze korte uitleg hierboven nu wel begrijpen, en wil men de censuur ongedaan maken ? Of als de directie van het CPB deze uitleg niet snapt, begrijpt men dan dat je toch eerst nadere vragen moet stellen ?

Goed, ik besta. Leef ik dan in een woestijn of een land van dovemansoren ? Diezelfde week adviseerde de directeur van het CPB een deel van de Griekse schuld kwijt te schelden. Wanneer de directeur van andermans geld schulden kwijtscheldt dan zou het mooier zijn wanneer hij de onwaarheden eens kwijtschold die zijn gebruikt om mij bij de ambtenarenrechter ontslagen te krijgen. Die euroís lijken me vervolgens net zo empirisch hard als mijn bestaan. Wanneer 23 jaar geleden ruimte zou zijn gegeven voor mijn nieuwe analyse dan was het euro-project anders gelopen en zou die Griekse schuld mogelijk niet zo zijn ontspoord. Is dit kaarten achteraf ? Nee, het verduidelijkt dat een verstandig land van zijn fouten kan leren. Nederland kan leren dat respect voor de vrijheid van wetenschappelijk denken niet alleen fatsoenlijk is maar ook rendabel. Zoals Griekenland een einde moet maken aan de "Griekse statistiek" is het te adviseren dat Nederland een einde maakt aan de "Nederlandse wetenschap" op het Centraal Planbureau. Stel de directeur op non-actief, laat me de publicatie afmaken, en geef dan ruimte aan de internationale discussie van wetenschappers. Laat Europa Nederland boycotten totdat dit land ook respect toont voor de vrijheid van wetenschappelijk denken.

Vorige week was een aantal wetenschappers en commentatoren bezig met de affaire Diederik Stapel. Je kunt er begrip voor hebben dat men maar één ding tegelijkertijd aankan. De kwestie Stapel is wel een gemakkelijke zaak, met rare onderzoeksvragen en gemakkelijk vast te stellen dataproblemen. De CPB-kwestie is moeilijker want de buitenwacht ligt nog in zwijm voor de reputatie van de directie van het CPB. Tegelijkertijd heeft Adam Smith uitgelegd dat onze samenleving bestaat bij het verdelen van werk. De bakker en slager specialiseren zich in verhouding tot de omvang van de markt, zodat kwaliteit en kwantiteit kunnen toenemen. Wanneer de goegemeente met Stapel in de weer is dan moet er toch ook een wetenschapper zijn die op mijn brief aan minister Kamp kan reageren ? De KNAW meent dat er geen rol voor haar is weggelegd want zij kijken naar de universiteiten en het CPB valt onder de rijksoverheid. Dat hoogleraren economie niet tegen de inbreuk van de integriteit bij het CPB protesteren, zal de KNAW worst zijn. Dat de hoogleraren economie slechte economische wetenschap verkondigen omdat mijn nieuwe analyse beter is ook al mag die niet besproken worden, zal de KNAW worst zijn. Dat de huidige directeur van het CPB hiervoor ook zoín hoogleraar economie was, zal de KNAW ook worst zijn. Robbert Dijkgraaf gaat graag naar DWDD om de wetenschap uit te dragen maar het zal hem worst zijn dat de rijksoverheid de wetenschappelijke integriteit met voeten treedt, en diens opvolger Hans Clevers lijkt er niet anders over te denken. Het is een schrijnend contrast, al die aandacht voor het gemakkelijke en goedkope geval Stapel en het gebrek aan aandacht voor de fundamentele inbreuk in wetenschap en democratie in de CPB-kwestie, welke kwestie het land bovendien miljarden kost alsmede levens in landen in diepe economische problemen of structurele onderontwikkeling.

Als econometrist ben ik na het onheuse ontslag bij het CPB ook leraar wiskunde geworden. Ik schreef in 2009 en 2011 twee boeken over onderwijs en didactiek van de wiskunde. Een positieve recensie is door prof. Richard Gill (Leiden, KNAW). Een nieuw boek is nu "De eenvoudige wiskunde van Jezus" (2012). Wiskunde kun je niet alleen toepassen op getallen en ruimte maar ook op patronen in het algemeen. Belangrijke patronen in de Bijbel zijn te vinden in verhalen en astrologie. Tot mijn verrassing vinden we hier ook zaken terug die de CPB-kwestie beter begrijpelijk maken. Het was mijn opzet in dit boek een ander onderwerp aan te snijden maar wonderlijk genoeg steekt ook hier de CPB-kwestie zijn kop op. Natuurlijk, iemand met een hamer ziet overal spijkers, maar het verband blijkt logisch te verklaren.

Bij het ontstaan van het Joodse geloof (Oude Testament) en het Christendom (Nieuwe Testament) speelde ook astrologie een rol. De Dierenriem diende als kalender voor het zaaien en oogsten, en de religieuze riten die daarbij hoorden. Jezus is geboren onder het sterreteken Steenbok, en is dan de zondebok die in het voorjaar wordt geslacht als Lam Gods om een goede oogst te krijgen - en verlossing van de erfzonde ten principale. De ontwikkeling van astronomie en kalender vroeg natuurlijk ook wiskundig inzicht, zodat een deel van de priesterklasse blijkbaar over wiskundige gaven beschikte. Mijn indruk is dat bepaalde vormen van wiskundig autisme zijn terug te vinden in religieuze onverdraagzaamheid. In de economische wetenschap speelt ook wiskunde een rol en het is niet ondenkbaar dat ook hier zoín overreactie van onverdraagzaamheid bestaat.

In mijn boek over de eenvoudige wiskunde van Jezus kijk ik ook naar de rol van verhalen. De mens leeft bij het vertellen van verhalen. Verhalen kunnen zo krachtig zijn dat ze de loop van de ontwikkelingen gaan bepalen. Verhalen vertonen patronen waar je wiskundig naar kunt kijken. Om die reden luisterde ik ook naar de recente Van der Leeuw lezing van Philipp Blom "Verhalen waar we in geloven: markt, religie, wetenschap" (vanaf minuut 9). Blom bevestigt natuurlijk dat het Joodse geloof en het Christendom zijn ontstaan uit verhalen. Van belang is dat hij stelt dat religie de dominante invloed verloor eerst aan ideologie (kapitalisme, communisme en fascisme) en na 1945 aan "de markt" (minuut 54). Het neoliberalisme karakteriseert hij als "geseculariseerd Calvinisme", met winnaars en verliezers die hun positie maar hebben te accepteren. Frappant vond ik dat hij aldus economen beschrijft als nieuwe priesters die de markt verheerlijken als de nieuwe god, waar iedereen achteraan loopt als nieuwe gelovigen in een nieuwe godsdienst. In dat schema is de directeur van het CPB natuurlijk de hogepriester of Paus met een status van onfeilbaarheid. Eerder schreef ik dat het mij een raadsel is waarom ik geen respons krijg op mijn protest tegen de censuur van de wetenschap door de directie van het CPB. Wellicht is hier echter een verklaring.

Om quasi-religieuze verdwazing te doorbreken is natuurlijk veel nodig. De huidige economische crisis helpt al een beetje. Hopelijk begrijpt men dat ik voor die crisis heb gewaarschuwd. De politieke crises van de laatste twintig jaar zijn ook niet verbazingwekkend. Econometrie blijft een empirische wetenschap. Er kan nog meer gebeuren, zoals hopelijk die boycot van Nederland. Dit kan klinken alsof een terecht ontslagen medewerker alsnog op oneigenlijke wijze zijn gelijk wil halen. Zo eenvoudig ligt het niet. Ik ben een bescheiden wetenschapper. Doe maar een parlementaire enquête, dan kunnen we de puntjes zetten op de iís van informatie.

Terug naar de pagina over de crisis